Seans saatleri ve fiyatın "donması"
Borsa İstanbul pay piyasası hafta içi sabah açılır ve akşamüstü kapanır; hafta sonu ve resmî tatillerde işlem olmaz. Kapanıştan sonra gördüğün fiyat, o günün son işlem fiyatıdır ve ertesi seansa kadar değişmez.
Bu, portföy takibinde şu anlama gelir: hafta sonu uygulamayı açtığında hisse değerlerinin sabit görünmesi normaldir, veri hatası değildir. Aynı şekilde "günlük değişim" oranı da son işlem gününe aittir.
Güncel seans saatleri ve tatil takvimi için Borsa İstanbul'un resmî duyurularına bakmak gerekir; burada verilen bilgi genel çerçevedir.
Lot ve adet karışıklığı
Borsa İstanbul'da 1 lot = 1 adet pay'dır. Geçmişte farklı uygulamalar olduğu için kafa karışıklığı yaratabiliyor, ama bugün ikisi aynı şeydir.
Portföyüne girerken miktarı adet olarak yaz. 100 lot THYAO aldıysan miktar 100'dür ve birim fiyat, bir payın fiyatıdır.
Temettü: nakit girişi, maliyet değişmez
Temettü, şirketin kârından pay sahiplerine dağıttığı nakittir. Dağıtım gerçekleştiğinde iki şey olur:
- Hesabına nakit girer (stopaj kesildikten sonra).
- Hissenin fiyatı, dağıtılan tutar kadar teknik olarak düşer.
Bu düşüş bir değer kaybı değildir — para cebine geçmiştir. Ama portföy takibi açısından bir tuzak yaratır: hissenin fiyatı düştüğü için uygulamada zarar görünürsün, oysa aldığın temettüyü hesaba katarsan tablo değişir.
Nasıl takip edilir?
İki seçenek var:
- Temettüyü ayrı tut. Hissenin maliyetine dokunma, gelen nakdi ayrı bir kazanç olarak not et. Daha şeffaftır.
- Maliyetten düş. Aldığın temettüyü toplam maliyetinden çıkar. Böylece uygulamadaki kâr/zarar gerçek duruma yaklaşır.
Hangisini seçersen seç, tutarlı ol; ikisini karıştırma.
Bedelsiz sermaye artırımı
Şirket, iç kaynaklarını sermayeye ekleyerek karşılıksız yeni pay dağıtır. Elindeki pay adedi artar, ama toplam yatırdığın para değişmez.
Örnek: 100 adet payın var, maliyetin 100 TL. Şirket %100 bedelsiz veriyor.
- Yeni adet: 200
- Toplam maliyet: 10.000 TL (değişmedi)
- Yeni birim maliyet: 10.000 ÷ 200 = 50 TL
Fiyat da teorik olarak yarıya iner. Portföyünde adedi güncellemezsen, uygulama 100 adet üzerinden hesap yapar ve portföyünü yarı yarıya eksik gösterir. Bedelsiz sonrası adedi mutlaka düzelt.
Bedelli sermaye artırımı
Burada yeni paylar için para ödersin. Katılırsan hem adedin hem toplam maliyetin artar; ortalama maliyetin genelde düşer, çünkü bedelli fiyatı piyasa fiyatının altındadır.
Katılmazsan adedin değişmez ama şirketteki payın oransal olarak azalır. Bu durumda portföy kaydında bir değişiklik yapmana gerek yoktur.
Bedelliye katıldıysan, ödediğin tutarı yeni bir alım işlemi olarak kaydet; ağırlıklı ortalama maliyet kendiliğinden doğru sonuca ulaşır.
Komisyon ve vergi
Aracı kurum komisyonu, BSMV ve diğer masraflar gerçek maliyetini yükseltir. Küçük tutarlı ve sık işlemlerde bu kalem sanılandan büyük olur.
Portföyünü olabildiğince gerçekçi tutmak istiyorsan, alış birim fiyatını
komisyon dahil hesapla: (ödenen toplam ÷ alınan adet).
Hisse senedi kazançlarının vergilendirilmesi kişinin durumuna ve mevzuata göre değişir. Bu yazı vergi danışmanlığı değildir; kendi durumun için mali müşavirine danışman gerekir.
İlgili yazı: Ağırlıklı ortalama maliyet nasıl hesaplanır?