Önce iki kavram: ayar ve milyem
Ayar, altının saflığını 24 üzerinden ifade eder. 24 ayar saf altındır. 22 ayar ise 24 birimin 22'sinin altın, kalanının başka metal olduğu anlamına gelir.
Milyem aynı şeyi binde olarak söyler. 22 ayar yaklaşık 916 milyem'dir (1000 birimin 916'sı altın). Piyasada "külçe" veya "has altın" denen ürünler genelde 995 veya 999,9 milyemdir.
Bu ayrım önemli, çünkü iki altın aynı gramda olsa bile içerdikleri saf altın miktarı farklı olabilir.
Hangi altın kaç gram?
Türkiye'de yaygın olarak "ziynet altın" denen basılı altınların standart ağırlıkları şöyledir:
| Tür | Brüt ağırlık | Ayar | Yaklaşık saf altın |
|---|---|---|---|
| Gram altın | 1 gram | 24 ayar (995–999,9) | ~1 gram |
| Çeyrek altın | ~1,75 gram | 22 ayar | ~1,60 gram |
| Yarım altın | ~3,50 gram | 22 ayar | ~3,20 gram |
| Tam altın | ~7,00 gram | 22 ayar | ~6,42 gram |
| Ata (Cumhuriyet) altın | ~7,22 gram | 22 ayar | ~6,61 gram |
| Reşat altın | ~7,22 gram | 22 ayar | ~6,61 gram |
Ağırlıklar üreticiye ve basım yılına göre küçük farklar gösterebilir. Kesin değer için ürünün üzerindeki damgaya ya da satıcının belgesine bakmak gerekir.
Fiyatlar neden basit çarpım değil?
Çeyrek altın 1,75 gram olduğuna göre fiyatı, gram altın fiyatının 1,75 katı olmalı gibi görünür. Ama piyasada böyle olmaz. İki sebebi var.
1. Ayar farkı
Çeyrek 22 ayardır, gram altın 24. Çeyreğin içindeki saf altın 1,75 gram değil, yaklaşık 1,60 gram. Yani saf altın bazında çarpan 1,75 değil, yaklaşık 1,60'tır.
2. İşçilik payı (premium)
Basılı altınların üretim, dağıtım ve pazarlama maliyeti vardır. Bu maliyet fiyata işçilik olarak yansır. Küçük parçalarda işçilik oranı daha yüksektir: bir çeyreğin işçilik payı, aynı ağırlıktaki külçenin payından oransal olarak fazladır.
Bunun sonucu şudur: küçük parçaları alırken gram başına daha pahalıya alırsın, satarken de bu farkın bir kısmını geri alamazsın.
3. Alış–satış makası
Her üründe kuyumcunun aldığı fiyat ile sattığı fiyat farklıdır. Bu makas da gerçek maliyetini yükseltir. Aldığın anda, teknik olarak zarardasındır; fiyatın makas kadar yükselmesi gerekir ki başa baş gelesin.
Hangisini almalı?
Bu bir yatırım tavsiyesi değil, sadece ürünlerin yapısal farkı:
- Gram altın ve külçe — işçilik payı görece düşüktür. Büyük miktarlarda gram başına maliyeti en düşük seçenek genelde budur.
- Çeyrek ve yarım — bölünebilirliği yüksektir; küçük miktarda nakde çevirmek kolaydır. Karşılığında gram başına daha pahalıdır.
- Ata ve Reşat — bunlarda numismatik (koleksiyon) değeri de devreye girebilir; fiyatları saf altın değerinden bağımsız hareket edebilir.
Fiziki altında ayrıca saklama ve kaybolma riski vardır. Bankaların altın hesapları bu riski ortadan kaldırır ama bu kez karşı taraf riski ve hesap işletim şartları devreye girer.
Portföyde nasıl takip edilir?
İki yöntem var ve karıştırmamak gerekir:
- Adet bazlı takip: "3 çeyrek altınım var" dersin ve çeyreğin piyasa fiyatını kullanırsın. Gerçek satış fiyatına en yakın sonucu verir.
- Gram bazlı takip: Her şeyi saf altın gramına çevirip tek bir gram fiyatıyla çarparsın. Farklı türleri karşılaştırmak için kullanışlıdır ama işçilik payını göz ardı eder.
Pratikte adet bazlı takip daha doğru sonuç verir, çünkü çeyreği sattığında çeyrek fiyatından satarsın; gram karşılığından değil.
BindeBi Cüzdan altın türlerini ayrı ayrı listeler; hangi türden kaç adet olduğunu girip o türün güncel fiyatı üzerinden takip edersin.
İlgili yazı: Ağırlıklı ortalama maliyet nasıl hesaplanır?